Ο Αμερικανός πρόεδρος προαναγγέλλει μια ευρεία συμφωνία που, όπως υποστηρίζει, μπορεί να επηρεάσει ολόκληρη την Ευρώπη, την ώρα που πλησιάζουν οι τριμερείς συνομιλίες Ρωσίας, ΗΠΑ και Ουκρανίας στο Abu Dhabi (10-11 Νοεμβρίου) κι εντείνονται οι συζητήσεις για τη νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας της Γηραιάς Ηπείρου.
Για σχεδόν τρία χρόνια, η συζήτηση γύρω από τον πόλεμο στην Ουκρανία περιστρεφόταν κυρίως γύρω από τα πολεμικά μέτωπα, τους εξοπλισμούς και τις στρατιωτικές επιχειρήσεις. Τις τελευταίες εβδομάδες, ωστόσο, κάτι φαίνεται να αλλάζει. Οι δημόσιες τοποθετήσεις αξιωματούχων, οι διαδοχικές διπλωματικές επαφές κι η προετοιμασία νέων διαπραγματεύσεων δημιουργούν την αίσθηση ότι, παρά τις συνεχιζόμενες μάχες στο μέτωπο επαφής, η διπλωματική διάσταση της σύγκρουσης επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο. Η πιο χαρακτηριστική ένδειξη ήρθε από τον ίδιο τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών Donald Trump, ο οποίος, μιλώντας σε δημοσιογράφους στον Λευκό Οίκο, δήλωσε για άλλη μια φορά ότι ο πόλεμος βρίσκεται πιο κοντά στο τέλος του απ' ό,τι πολλοί πιστεύουν. Μάλιστα, ο Trump δεν περιορίστηκε μόνο στην Ουκρανία. «Θα είναι μια μεγάλη συμφωνία και δε θα αφορά μόνο την Ουκρανία. Θα έλεγα μάλιστα ότι μπορεί να επηρεάσει ολόκληρη την Ευρώπη. Θα είναι μια μεγάλη, υπέροχη συμφωνία και όλοι θα είναι ενθουσιασμένοι», ανέφερε χαρακτηριστικά. Η διατύπωση δεν πέρασε απαρατήρητη. Κι αυτό γιατί, για ακόμη μια φορά, και μάλιστα αμέσως μετά τη ρεπουμπλικανική ήττα στις ενδιάμεσες εκλογές, ο Αμερικανός πρόεδρος μιλά ανοιχτά όχι απλώς για διαπραγμάτευση ή εκεχειρία, αλλά για μια συνολική συμφωνία που μπορεί να αναδιαμορφώσει το ευρωπαϊκό περιβάλλον ασφαλείας.
Από την Ουκρανία στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας
Το ενδιαφέρον στις δηλώσεις Trump δε βρίσκεται μόνο στη λέξη «συμφωνία».
Βρίσκεται, κυρίως, στο γεγονός ότι τη συνέδεσε άμεσα με το μέλλον της Ευρώπης.
Τα τελευταία χρόνια, οι περισσότερες Δυτικές πρωτοβουλίες επικεντρώνονταν στην παροχή στρατιωτικής βοήθειας προς το Κίεβο και στη στήριξη της ουκρανικής άμυνας.
Σήμερα η συζήτηση φαίνεται να διευρύνεται.
Το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο ποια θα είναι η επόμενη ημέρα για την Ουκρανία.
Το ερώτημα είναι ποια θα είναι η επόμενη ημέρα για ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο.
Πώς θα διαμορφωθούν οι σχέσεις Ρωσίας και Δύσης;
Ποιος θα είναι ο ρόλος του ΝΑΤΟ;
Πώς θα λειτουργούν οι μηχανισμοί αποτροπής και διαχείρισης κρίσεων;
Και κυρίως, ποιο πλαίσιο ασφαλείας θα αντικαταστήσει το μοντέλο που ουσιαστικά κατέρρευσε μετά το 2022;
Οι συζητήσεις στις Βρυξέλλες
Σε αυτό το πλαίσιο αποκτούν ιδιαίτερη σημασία οι δηλώσεις του ειδικού απεσταλμένου του Trump, Jared Kushner.
Στις 5 Νοεμβρίου ο Kushner αποκάλυψε ότι Αμερικανοί αξιωματούχοι πραγματοποίησαν στις Βρυξέλλες «παραγωγικές και ουσιαστικές συζητήσεις» με εκπροσώπους της Ουκρανίας, του ΝΑΤΟ κι ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.
Το αντικείμενο δεν ήταν μόνο η άμεση εξέλιξη του πολέμου.
Αφορούσε τις εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία αλλά και τη μελλοντική αρχιτεκτονική ασφαλείας της Ευρώπης.
Σύμφωνα με τον Αμερικανό αξιωματούχο, οι συνομιλίες περιστρέφονται γύρω από πέντε βασικούς άξονες: μόνιμες διαβουλεύσεις ασφαλείας, αξιόπιστους διαύλους επικοινωνίας σε περιόδους κρίσης, στρατιωτική διαφάνεια, μέτρα αποτροπής κλιμάκωσης κι ένα μακροπρόθεσμο πλαίσιο ευρωπαϊκής σταθερότητας.
Δεν πρόκειται για τεχνικές λεπτομέρειες.
Πρόκειται για τα δομικά στοιχεία ενός νέου συστήματος ασφάλειας που θα μπορούσε να καθορίσει τις ισορροπίες στην Ευρώπη για πολλά χρόνια.
Το Abu Dhabi στο επίκεντρο
Η διπλωματική κινητικότητα ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο μετά τις πληροφορίες για επικείμενες τριμερείς συνομιλίες μεταξύ Ρωσίας, Ηνωμένων Πολιτειών κι Ουκρανίας.
Στις 3 Νοεμβρίου, ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ Steven Witkoff δήλωσε ότι σχεδιάζεται συνάντηση των τριών πλευρών στις 10 και 11 Νοεμβρίου στην πρωτεύουσα των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.
Το γεγονός από μόνο του είναι ιδιαίτερα αξιοσημείωτο.
Για μήνες, οι συνομιλίες κινούνταν κυρίως μέσω μεσαζόντων, παρασκηνιακών επαφών και διπλωματικών διαύλων που σπάνια δημοσιοποιούνταν.
Τώρα φαίνεται να δημιουργείται εκ νέου ένας μηχανισμός απευθείας πολιτικής επικοινωνίας.
Αυτό δε σημαίνει ότι επίκειται συμφωνία.
Ούτε ότι αίρονται οι βαθιές διαφορές ανάμεσα στις δύο πλευρές.
Σημαίνει, όμως, ότι η διπλωματία επιστρέφει σε ένα επίπεδο που μέχρι πριν λίγους μήνες φάνταζε αδύνατο.
Οι ρωσικές «κόκκινες γραμμές»
Από την άλλη πλευρά, η Μόσχα εξακολουθεί να διαμηνύει σε όλους τους τόνους ότι μια πιθανή συμφωνία δεν μπορεί να αγνοήσει τα ρωσικά συμφέροντα ασφαλείας.
Χαρακτηριστικά, στις 4 Οκτωβρίου, ο αναπληρωτής πρόεδρος του Συμβουλίου Ασφαλείας της Ρωσίας Dmitry Medvedev επανέλαβε τις βασικές προϋποθέσεις που θεωρεί η Ρωσία απαραίτητες για μια βιώσιμη ειρηνευτική λύση.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται: η ουδετερότητα της Ουκρανίας, η απόρριψη μιας πορείας που η Μόσχα χαρακτηρίζει ριζοσπαστική, η προστασία της ρωσικής γλώσσας και του ρωσικού πολιτισμού, καθώς κι η αναγνώριση της ρωσικής κυριαρχίας στις περιοχές που η Ρωσία θεωρεί πλέον τμήμα της επικράτειάς της.
Ο Medvedev, μάλιστα, προειδοποίησε ότι εάν αυτά τα ζητήματα δεν επιλυθούν σε διπλωματικό επίπεδο, η Ρωσία θα επιχειρήσει να τα λύσει στρατιωτικά.
Οι δηλώσεις του δείχνουν ότι, παρά τη διπλωματική κινητικότητα, οι αποστάσεις που χωρίζουν τις δύο πλευρές παραμένουν τεράστιες…
Οι Ευρωπαίοι φοβούνται μήπως μείνουν εκτός
Ίσως όμως η σημαντικότερη πτυχή όλων αυτών των εξελίξεων να αφορά όχι τη Ρωσία ή την Ουκρανία αλλά την ίδια την Ευρώπη.
Το τελευταίο διάστημα πληθαίνουν οι ενδείξεις ότι οι βασικές πρωτοβουλίες διαμορφώνονται κυρίως από την Ουάσιγκτον, τη Μόσχα και το Κίεβο.
Την ίδια στιγμή, σε αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες εκφράζεται ανησυχία ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση κινδυνεύει να βρεθεί εκτός του κεντρικού τραπεζιού των διαπραγματεύσεων.
Το παράδοξο είναι απολύτως προφανές.
Η Ευρώπη έχει επωμιστεί τεράστιο οικονομικό, πολιτικό κι ενεργειακό κόστος από τον πόλεμο.
Παρόλα αυτά, οι κρίσιμες συζητήσεις φαίνεται να εξελίσσονται κυρίως… υπό αμερικανική διαμεσολάβηση.
Γι' αυτό και κάθε αναφορά του Trump σε μια «μεγάλη, ή υπέροχη, ή θαυμάσια συμφωνία» παρακολουθείται με ιδιαίτερη προσοχή από τις Βρυξέλλες, το Βερολίνο και το Παρίσι.
Η πραγματική μάχη ίσως να μην αφορά μόνο την Ουκρανία
Υπάρχει ένας λόγος που οι νέες δηλώσεις Trump προκάλεσαν τόσο μεγάλο ενδιαφέρον.
Δεν είναι επειδή μίλησε για ειρήνη. Κι άλλες φορές έχει μιλήσει για ειρήνη. Αλλά επειδή μίλησε για Ευρώπη.
Τα μέτωπα στο Donetsk, στο Kharkiv και στη Zaporizhia καθορίζουν την καθημερινή εξέλιξη του πολέμου.
Οι διαπραγματεύσεις, όμως, αφορούν κάτι ευρύτερο.
Αφορούν το ποια θα είναι η θέση της Ρωσίας στην ευρωπαϊκή ασφάλεια, το ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών στην ευρωπαϊκή ήπειρο και τη μορφή των σχέσεων που θα επικρατήσουν μετά το τέλος των συγκρούσεων.
Εάν πράγματι επεξεργάζεται μια ευρύτερη συμφωνία, τότε το διακύβευμα ξεπερνά κατά πολύ τα όρια της ουκρανικής κρίσης.
Γιατί η ιστορία των λίγων τελευταίων ετών δείχνει ότι με τον έναν ή τον άλλον τρόπο οι πόλεμοι τελειώνουν κάποια στιγμή.
Οι κανόνες, όμως, που διαμορφώνονται μετά το τέλος τους είναι εκείνοι που καθορίζουν την επόμενη εποχή…
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών